گردشگری معنوی ، مذهبی و زیارتی
این نوع گردشگری یکی از پرطرفدارترین و قدیمیترین اشکال گردشگری در سراسر جهان است و شاید بتوان گفت که در ایران این نوع گردشگری بیشترین تعداد گردشگران را به خود اختصاص داده است. انسان از دوران اولیه، مکانهایی را مقدس میشمرده و به منظور تامین نیازها و خواستههای روحی، روانی و مادی خود، و از ترس بلایای طبیعی و غیرطبیعی که زندگی او را تهدید میکرده، به زیارت و دیدن آن مکانهای مقدس میپرداخت، مانند کعبه که با پیدایش اسلام زیارتگاه میلیونها نفر مسلمان شده است. بودائیان، سیکها، مسیحیان و یهودیان نیز برای زیارت مکانهای مقدس خود مسافرت میکنند. عبادتگاههایی نظیر مساجد، آرامگاههای پیشوایان مذهبی، کلیساها و سایر مکانهای مقدس هر ساله پذیرای میلیونها نفر از معتقدان خود هستند.
برخی افراد گردشگری معنوی را گونهای از گردشگری دینی میدانند که علاقهمندان از ادیان مختلف را برای بازدید از جاذبهها و آیینهای مذهبی دینی دیگر به مقصد میکشاند. هدف گردشگری معنوی کاوش عناصری از زندگی است که در ورای خودتن فرد قرار دارند و به تعادل جسم، ذهن و روح او کمک میکنند. ایران به عنوان مهد فرهنگ و آیینهای تشیع در جهان شناخته میشود، آیینهایی که در روزهای تاسوعا و عاشورا به اوج خود میرسند. هر کدام از این آیینها به گونهای سوگوارههای عظیم را به یاد سرور و سالارشان، حسین (علیهالسلام)، به نمایش میگذارند. این آیینها گاهی ریشههای تمدنی یک قوم را به تصویر میکشند و اعتقاداتشان را بر پایهی هویت، تاریخ و فرهنگ خود بنا میکنند. حسی که در این همآوایی وجود دارد هر بینندهای را تحت تأثیر قرار میدهد.
شهرهای مختلفی در ایران وجود دارند که در زمینهی گردشگری معنوی فعالیت دارند، از جمله آنها میتوان به مشهد، قم، شیراز، کاشان، قزوین، شوش، اردبیل، گنبد کاووس و… اشاره کرد.
مراسم عزاداری امام حسین (ع) در ایام محرم و صفر و تعزیه خوانی در این ماهها برگزار میشود به یاد و عزاداری برای شهادت امام حسین (ع) و یاران با وفایش در روز عاشورا و ایام محرم و صفر.
مراسم قالیشویان در اردهال، کاشان، به عنوان یکی از مراسم سنتی و مذهبی محسوب میشود که هر ساله در دومین جمعه مهرماه (نزدیکترین جمعه به ۱۱ مهرماه که سالروز شهادت سلطان علی ابن محمد باقر است) برگزار میشود. در این مراسم، شرکتکنندگان به نماد پیکر علی بن محمد باقر (ع)، که در چشمهای نمادین قرار دارد، قالی را شست و شو میدهند. این مراسم در ایران معروف بوده و در سال ۲۰۱۲ به ثبت میراث فرهنگی و معنوی یونسکو رسیده است. در زیارت امام هشتم شیعیان، حرم مطهر امام رضا (ع) که یکی از مقدسترین مکانهای ایران محسوب میشود، به عنوان موزه معماری اسلامی شناخته میشود و هر ساله میلیونها زائر از سراسر جهان به این مکان متبرک میآیند
